Ekki brugðist við veikleikum

Bent er á að haustið 2008 hafi Glitnir, Kaupþing og Landsbankinn, allir verið komnir vel á veg með að innleiða stoð 2 í BASEL II reglunum. Svonefnt CAMELS-mat allra bankanna vorið 2008 hafi hins vegar gefið til kynna að lausafjáráhætta og fjármögnunaráhætta væru helstu veikleikar þeirra.

„Almennt kom einnig fram að áhætta af hlutabréfum, beint í eigu bankanna eða óbeint sem veðum fyrir útlánum, væri mikil. Varðandi Glitni og Landsbankann var sérstaklega minnst á að of mikil áhætta væri tengd eigendum bankanna. Rannsóknarnefnd Alþingis telur að hér hafi CAMELS-matið réttilega leitt í ljós tvo verulega áhættuþætti í rekstri bankanna. Of mikil útlán voru veitt vensluðum aðilum og markaðsáhætta var allt of mikil hvort sem það var beint eða í gegnum útlán bankanna," segir í skýrslunni.

Bent er á að bregðast hefði þurft við með því að draga verulega úr þessari áhættu. Frá því um vorið hafi hins vegar aukist bæði lán með veðum í hlutabréfum og einnig lán til venslaðra aðila"

Nefnding bendri á ð í ársbyrjun 2008 hafi markaðsástæður verið erfiðar og bönkunum því orðið erfitt um vik að bregðast við. „Í þessu sambandi er þó rétt að hafa í huga að bankarnir tóku þessa áhættu í rekstri sínum þegar betur áraði. Áhætta myndast þegar hún er tekin en ekki þegar verð fara að lækka.

" Bent er á að skráning og utanumhald um veð bankanna fyrir útlánum þeirra hafi hvergi nærri veriðí viðunandi horfi hjá bönkunum þar sem lítil áhersla hafi verið lögð á slíka vinnu á uppgangstímum þeirra. „Þar sem þessi mikilvægi þáttur í starfsemi þeirra var í ólagi má leiða líkur að því að sú áhætta sem myndaðist vegna veða, fyrst og fremst samþjöppunaráhætta, hafi orðið mun meiri en bankarnir gerðu sér grein fyrir og þá ekki síst þegar markaðsverðbréf voru tekin að veði."

Rannsóknarnefnd Alþingis telur að skort hafi á í áhættustýringu bankanna að tekið væri tillit til markaðsáhættu. „Þá telur nefndin að áhættustýring allra þriggja bankanna hefði átt að fara með lán með veðum í eigin bréfum eins og óvarin lán.

Ljóst var að við greiðslufall lána, sem tryggð voru með slíkum veðum, myndi bankinn ekki þvinga fram sölu á eigin bréfum, sérstaklega í ljósi þess hversu stór hluti eigin bréfa var að veði hjá bankanum," segir í áliti nefndarinnar og bent á að í stað þess að dregið væri úr þessari áhættu hafi þróunin verið gagnstæð. „Áhætta bankanna að þessu leyti jókst eftir að líða tók á lausafjárkreppuna."