Sjálf­bær rekstur eða niður­greiddur – hvort er lúxus, Daði?

Daði Már Kristófersson fjármálaráðherra tilkynnti í fjölmiðlum fyrir ríflega viku síðan að sækja ætti 3–4 milljarða króna í auknar skatttekjur til ferðaþjónustunnar með því að hækka virðisaukaskatt á baðlón úr 11% í 24%. Í málflutningi sínum hefur ráðherrann talað um baðlón sem „lúxus“ og að þau hafi notið „sérmeðferðar“. Sagði vera dýrt í baðlónin og hlýtur þar að vera að miða við sundlaugar landsins.

Þessi röksemdafærsla hagfræðiprófessorsins fyrrverandi vekur spurningar.

Lúxus – fyrir hvern?

Heimafólk á Egilsstöðum getur fyrir 89.900 kr., að 11% virðisaukaskatti meðtöldum, keypt ársmiða fyrir tvo í VÖK Baths. Sama fólk getur fyrir 86.560 kr., án virðisaukaskatts, keypt ársmiða fyrir tvo í Sundlaug Egilsstaða.

Verðmunurinn er 3.340 krónur á ári. Ríkið fær 8.909 kr. í sinn hlut af ársmiðanum í VÖK sem virðisaukaskatt en ekkert í sundlauginni. Það rennur því minna til baðlónsins en sundlaugarinnar. Varla er þá hægt að segja að lúxusinn sé hjá baðlóninu? Mögulega er það lúxus fyrir heimafólk að geta valið á milli þessara kosta, en það stenst ekki að halda því fram að baðlónið sé sérstakur lúxus í þessu tilviki og að aðgangur sem þessi sé dýr.

Sérmeðferð - fyrir hvern?

Munurinn verður hins vegar mikill þegar stakir miðar eru skoðaðir. Ferðamaður getur keypt stakan miða í VÖK Baths fyrir 7.690 kr., að 11% virðisaukaskatti meðtöldum. Sami ferðamaður getur farið í Sundlaug Egilsstaða fyrir 1.220 kr. án virðisaukaskatts.

En munurinn er ekki aðeins fólginn í verði. Hann felst einnig í því hver stendur undir kostnaðinum.

Ég hef ekkert á móti sundlaugum. Þvert á móti eru þær mikilvægur hluti af íslensku samfélagi.

En einmitt þess vegna eigum við að geta rætt kostnaðinn af þessari samfélagsþjónustu af hreinskilni.

Sérmeðferð sundlauga á Íslandi

Fyrir árið 2016 voru baðlón og sundlaugar í sömu stöðu gagnvart virðisaukaskatti. Síðan þá hafa baðlón borið 11% virðisaukaskatt á meðan aðgangur að sundlaugum hefur áfram verið undanþeginn virðisaukaskatti. Baðlón greiða þannig nú þegar hærri virðisaukaskatt en sundlaugar.

Lægra virðisaukaskattsþrep á baðþjónustu er heldur ekki einhver íslensk sérviska. Í Þýskalandi er almennt virðisaukaskattsþrep 19%, en tekjur sem tengjast beint rekstri sund- og heilsubaða bera samkvæmt lögum 7%. Í Hollandi er almenna þrepið 21%, en hollenska skattstjórnin segir beinlínis að aðgangur að sundlaugum og sauna beri 9%. Í Austurríki er almenna þrepið 20%, en sundböð og thermal-meðferð bera 13%. Í þessum löndum starfa jafnframt sum stærstu og glæsilegustu bað- og thermal-spa Evrópu. Núverandi 11% skattþrep íslenskra baðlóna, samanborið við 24% almennt þrep, er því engan veginn óvenjuleg „sérmeðferð“ í evrópskum samanburði.

Það er athyglisvert að í þessum tilvikum gildir sama regla um baðstaði og sundlaugar. Þrátt fyrir þetta heldur ráðherra því fram að það séu baðlónin sem á Íslandi njóti „sérmeðferðar“.

Gjörólíkar rekstrarforsendur

Rekstur baðlóna er almennt atvinnustarfsemi sem þarf að standa undir fjárfestingu sinni, launum, orku, viðhaldi og fjármagnskostnaði með tekjum frá viðskiptavinum. Þegar vel gengur skilar starfsemin jafnframt verulegum skatttekjum til ríkis og sveitarfélaga.

Því ber að fagna.

Rekstur almenningssundlauga byggir hins vegar á allt öðru rekstrarlíkani. Sveitarfélögin greiða verulega með honum ár hvert.

Gögn úr reikningum íslenskra sveitarfélaga sýna að nettóframlag þeirra til íþróttahúsa og sundlauga nam tæpum 20 milljörðum króna árið 2024. Þegar sundlaugahlutinn er metinn sérstaklega, meðal annars með hliðsjón af sundurliðuðum rekstrartölum Reykjavíkurborgar, má áætla að sveitarfélög greiði um 8–11 milljarða króna á ári með rekstri sundlauga.

Og þá er ekki verið að reikna allan kostnað sveitarfélaganna af fjárfestingum og fjármagnsbindingu í mannvirkjunum, sem í tilviki VÖK Baths ehf. er 20% árlegs kostnaðar.

Skoðum Reykjavík

Reykjavík gefur ágætt dæmi. Árið 2024 voru rekstrartekjur sundlauga borgarinnar um 1,4 milljarðar króna en rekstrarkostnaður um 4,2 milljarðar. Borgarsjóður greiddi því um 2,8 milljarða króna með rekstrinum, eða um 67% kostnaðarins. Þetta jafngildir niðurgreiðslu að fjárhæð 2.000 kr. á hvern þann gest sem greiðir stakt gjald.

Þetta er samfélagsleg ákvörðun sem full ástæða getur verið til að standa vörð um. En þetta er engu að síður niðurgreiðsla.

Hún nær líka til erlendra ferðamanna.

Samkvæmt könnunum Ferðamálastofu fer um fjórðungur erlendra ferðamanna í hefðbundna sundlaug í Íslandsferð sinni og margir þeirra oftar en einu sinni. Ef tvær milljónir erlendra ferðamanna koma til landsins á ári og hver fer einu sinni jafngildir það hálfri milljón ferðamanna sem fara í íslenskar almenningssundlaugar.

Aðgangur þeirra er niðurgreiddur af opinberu fé.

Ef bein niðurgreiðsla sveitarfélags nemur að meðaltali um 2.000 krónum á sundheimsókn er opinber niðurgreiðsla á sundferðum erlendra ferðamanna einn milljarður króna á ári, jafnvel þótt aðeins sé reiknað með einni sundferð hvers ferðamanns.

Hver er þá lúxusinn og hver er sérmeðferðin?

Hér verður hugtakið „lúxus“ áhugavert.

Annars vegar höfum við einkarekna baðstaði sem fjármagna eigin uppbyggingu og rekstur, bera virðisaukaskatt og aðra skatta og selja stóran hluta þjónustu sinnar til erlendra ferðamanna. Munum að almennt greiðir annar útflutningur en ferðaþjónusta ekki virðisaukaskatt.

Hins vegar höfum við almenningssundlaugar sem samfélagið hefur meðvitað ákveðið að niðurgreiða verulega – einnig fyrir erlenda ferðamenn. Til viðbótar við algert skattfrelsi hvað varðar virðisaukaskatt og tekjuskatt.

Það er hægt að færa rök fyrir því að Íslendingar haldi áfram að niðurgreiða sundlaugar. Þær eru hluti af samfélagsgerð okkar, lýðheilsu og menningu. Baðlónin eru það reyndar líka að mínu mati.

En þá skulum við kalla hlutina réttum nöfnum og það mætti gjarna gefa því gaum í hvað skatttekjur sveitarfélaga eru notaðar til að niðurgreiða.

Sjálfbær atvinnurekstur sem greiðir skatta og stendur undir eigin fjárfestingum er ekki „sérmeðferð“ vegna þess eins að hann ber 11% virðisaukaskatt í stað 24%.

Og niðurgreidd þjónusta verður ekki síður niðurgreidd þótt við höfum i grunninn góðar og gildar ástæður fyrir niðurgreiðslunni.

Þess vegna eru spurningar mínar til fjármálaráðherra einfaldar:

Hvort er meiri lúxus – a) sjálfbær rekstur sem leggur til samneyslunnar eða b) opinber niðurgreiðsla á sambærilegri afþreyingu í samkeppni við einkarekna starfsemi?

Hvort er sérmeðferð: a) að borga 0% vsk af aðgöngumiða eða b) 11% vsk?

Höfundur er stjórnarformaður VÖK Baths ehf.